स्टँडर्ड डिडक्शन हा पगारदार कर्मचारी आणि निवृत्तिवेतनधारकांसाठी उपलब्ध असलेला सर्वात सोपा कर लाभ आहे. त्यासाठी कोणतीही गुंतवणूक, बिले किंवा कागदपत्रे लागत नाहीत. तरीही त्याबद्दल अनेक गैरसमज आहेत, विशेषतः 1 एप्रिल 2026 पासून आयकर कायदा 2025 लागू झाल्यानंतर. आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये (ज्याला आता “कर वर्ष 2026-27” म्हणतात) तुम्ही किती दावा करू शकता, कोण पात्र आहे आणि ₹12 लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त करणाऱ्या नव्या प्रणालीतील सवलतीसोबत ही वजावट कशी काम करते, हे या लेखात समजावून सांगितले आहे.
हा लेख इंग्रजीत वाचा: Standard Deduction for Salaried Employees and Pensioners in FY 2026-27
महत्त्वाचे मुद्दे
- आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये स्टँडर्ड डिडक्शन नव्या प्रणालीत ₹75,000 आणि जुन्या प्रणालीत ₹50,000 आहे, मागील वर्षाप्रमाणेच.
- ही वजावट पगारदार कर्मचारी आणि स्वतःचे निवृत्तिवेतन घेणाऱ्यांना मिळते. कौटुंबिक निवृत्तिवेतन (फॅमिली पेन्शन) घेणाऱ्यांसाठी वेगळी, कमी वजावट आहे.
- नव्या प्रणालीतील सवलतीमुळे ₹12.75 लाखांपर्यंतच्या पगारावर कोणताही आयकर लागत नाही.
- एका व्यक्तीला वर्षातून एकच स्टँडर्ड डिडक्शन मिळते, नियोक्ते कितीही असले तरी.
स्टँडर्ड डिडक्शन म्हणजे काय?
स्टँडर्ड डिडक्शन ही एक ठरावीक रक्कम आहे, जी कराची गणना करण्यापूर्वी तुमच्या पगारातून किंवा निवृत्तिवेतनातून वजा केली जाते. इतर बहुतेक वजावटींप्रमाणे ती तुम्ही पैसे कसे खर्च करता किंवा गुंतवता यावर अवलंबून नसते. त्यासाठी बिले किंवा पुरावे द्यावे लागत नाहीत आणि TDS ची गणना करताना नियोक्ता ती आपोआप लागू करतो.
आयकर कायदा 2025 मध्ये स्टँडर्ड डिडक्शन कलम 19 अंतर्गत आहे. जुन्या आयकर कायदा 1961 मध्ये हाच लाभ कलम 16(ia) मध्ये होता, जो आर्थिक वर्ष 2025-26 च्या विवरणपत्रांना लागू राहतो.
आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये किती दावा करता येतो?
| तपशील | नवी प्रणाली (डिफॉल्ट) | जुनी प्रणाली |
|---|---|---|
| पगार किंवा निवृत्तिवेतनावर स्टँडर्ड डिडक्शन | ₹75,000 | ₹50,000 |
| कौटुंबिक निवृत्तिवेतनावर वजावट | कौटुंबिक निवृत्तिवेतनाचा एक-तृतीयांश किंवा ₹25,000, यापैकी कमी | कौटुंबिक निवृत्तिवेतनाचा एक-तृतीयांश किंवा ₹15,000, यापैकी कमी |
| उत्पन्नावर सवलत (रिबेट) | ₹60,000 पर्यंत; ₹12 लाखांपर्यंतचे करपात्र उत्पन्न करमुक्त | ₹12,500 पर्यंत; ₹5 लाखांपर्यंतचे करपात्र उत्पन्न करमुक्त |
| भरलेला व्यवसाय कर (प्रोफेशनल टॅक्स) | वजावट नाही | वजावट मिळते |
ही वजावट वर्षभरातील तुमच्या प्रत्यक्ष पगारापेक्षा किंवा निवृत्तिवेतनापेक्षा जास्त असू शकत नाही. उदाहरणार्थ, तुम्ही मार्चमध्ये नोकरी सुरू केली आणि एकूण पगार ₹40,000 मिळाला, तर वजावटही ₹40,000 पर्यंतच मर्यादित राहील.
कोण दावा करू शकतो?
- पगारदार कर्मचारी, सरकारी किंवा खासगी क्षेत्रातील.
- निवृत्तिवेतनधारक, ज्यांना पूर्वीच्या नियोक्त्याकडून निवृत्तिवेतन मिळते, कारण अशा निवृत्तिवेतनावर पगार म्हणूनच कर लागतो.
- कौटुंबिक निवृत्तिवेतन घेणाऱ्यांना (म्हणजे कर्मचाऱ्याच्या मृत्यूनंतर निवृत्तिवेतन मिळणाऱ्या कुटुंबीयांना) स्टँडर्ड डिडक्शन मिळत नाही. कौटुंबिक निवृत्तिवेतनावर “इतर स्रोतांतील उत्पन्न” म्हणून कर लागतो आणि नव्या कायद्याचे कलम 93(1)(d) त्याच्या एक-तृतीयांश इतकी स्वतंत्र वजावट देते, ज्याची मर्यादा नव्या प्रणालीत ₹25,000 आणि जुन्या प्रणालीत ₹15,000 आहे.
- स्वयंरोजगारित व्यावसायिक आणि उद्योजक पात्र नाहीत, कारण त्यांना पगार मिळत नाही. ते प्रत्यक्ष व्यावसायिक खर्च किंवा अनुमानित कर आकारणी योजनेद्वारे करपात्र उत्पन्न कमी करतात.
₹12 लाखांच्या सवलतीसोबत हे कसे काम करते
नव्या प्रणालीत आयकर कायदा 2025 चे कलम 156 (पूर्वीचे कलम 87A) ₹60,000 पर्यंत सवलत देते, ज्यामुळे ₹12 लाखांपर्यंतच्या करपात्र उत्पन्नावरील संपूर्ण कर माफ होतो. पगारदारांच्या बाबतीत आधी स्टँडर्ड डिडक्शन वजा केले जाते. म्हणूनच ₹12.75 लाखांपर्यंतच्या पगारावर कर लागत नाही: ₹12.75 लाखांमधून ₹75,000 वजा केल्यावर करपात्र उत्पन्न बरोबर ₹12 लाख राहते.
खालील तक्त्यात इतर कोणतेही उत्पन्न नसलेल्या पगारदार व्यक्तीला नव्या प्रणालीत भरावा लागणारा कर दाखवला आहे. आकड्यांमध्ये 4% आरोग्य आणि शिक्षण उपकर (सेस) समाविष्ट आहे.
| वार्षिक पगार | स्टँडर्ड डिडक्शन | करपात्र उत्पन्न | भरावा लागणारा कर (नवी प्रणाली) |
|---|---|---|---|
| ₹10,00,000 | ₹75,000 | ₹9,25,000 | शून्य |
| ₹12,75,000 | ₹75,000 | ₹12,00,000 | शून्य |
| ₹13,00,000 | ₹75,000 | ₹12,25,000 | ₹26,000 (मार्जिनल रिलीफनंतर) |
| ₹15,00,000 | ₹75,000 | ₹14,25,000 | ₹97,500 |
| ₹20,00,000 | ₹75,000 | ₹19,25,000 | ₹1,92,400 |
मार्जिनल रिलीफ: करपात्र उत्पन्न ₹12 लाखांपेक्षा थोडेसेच जास्त असेल, तर भरावा लागणारा कर ₹12 लाखांवरील अतिरिक्त उत्पन्नाइतकाच मर्यादित राहतो. वरील ₹13 लाखांच्या उदाहरणात करपात्र उत्पन्न ₹12 लाखांपेक्षा ₹25,000 ने जास्त आहे, त्यामुळे ₹63,750 अधिक सेसऐवजी केवळ ₹25,000 अधिक सेस इतकाच कर लागतो. ही सवलत सुमारे ₹12.7 लाखांच्या करपात्र उत्पन्नापर्यंत मिळते.
लक्षात ठेवा: ही सवलत विशेष दरांनी करपात्र उत्पन्नाला, उदा. शेअर्स आणि इक्विटी म्युच्युअल फंडांवरील भांडवली नफ्याला, लागू होत नाही. पगार पूर्णपणे सवलतीत बसला तरी अशा नफ्यावरील कर भरावाच लागतो.
जुन्या प्रणालीतील स्टँडर्ड डिडक्शन
जुन्या प्रणालीत स्टँडर्ड डिडक्शन ₹50,000 आहे आणि सवलत फक्त ₹5 लाखांपर्यंतच्या करपात्र उत्पन्नावर मिळते. जुन्या प्रणालीत कलम 123 (पूर्वीचे 80C) अंतर्गत PPF, ELSS आणि जीवन विमा हप्ते यांसारख्या इतर वजावटी तसेच व्यवसाय कराची वजावटही मिळते. तरीही बहुतेक पगारदारांसाठी नव्या प्रणालीत कमी कर बसतो.
नव्या प्रणालीतील आणखी एक उपयुक्त वजावट
स्टँडर्ड डिडक्शनशिवाय नव्या प्रणालीत पगारदारांना त्यांच्या NPS (नॅशनल पेन्शन सिस्टम) खात्यातील नियोक्त्याच्या योगदानावर कलम 124(1) अंतर्गत मूळ पगार आणि महागाई भत्त्याच्या 14% पर्यंत वजावट मिळते. तुमचा नियोक्ता हा पर्याय देत असेल, तर पगाराचा काही भाग नियोक्त्याच्या NPS योगदानाच्या स्वरूपात घेता येईल का, हे HR कडे विचारा.
या चुका टाळा
- नोकरी बदलल्यावर दोनदा वजावट घेणे. वर्षाच्या मध्यात नोकरी बदलल्यास दोन्ही नियोक्ते TDS मध्ये स्टँडर्ड डिडक्शन लावू शकतात. नव्या नियोक्त्याला आधीच्या पगाराची आणि TDS ची माहिती द्या; अन्यथा विवरणपत्र भरताना अतिरिक्त कर भरावा लागू शकतो.
- कौटुंबिक निवृत्तिवेतनावर ₹75,000 ची वजावट घेणे. कौटुंबिक निवृत्तिवेतनाची स्वतंत्र, कमी वजावट आहे.
- भांडवली नफाही ₹12 लाखांच्या सवलतीत येतो असे समजणे. तसे नाही.
- कर प्रणाली विचारपूर्वक न निवडणे. नवी प्रणाली डिफॉल्ट आहे; जुनी प्रणाली फायद्याची असेल तर ती स्वतः निवडावी लागते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये पगारदारांसाठी स्टँडर्ड डिडक्शन किती आहे?
आयकर कायदा 2025 च्या कलम 19 अंतर्गत नव्या प्रणालीत ₹75,000 आणि जुन्या प्रणालीत ₹50,000.
AY 2026-27 साठी स्टँडर्ड डिडक्शन किती होते?
AY 2026-27 म्हणजे आर्थिक वर्ष 2025-26 च्या उत्पन्नासाठीही आयकर कायदा 1961 च्या कलम 16(ia) अंतर्गत नव्या प्रणालीत ₹75,000 आणि जुन्या प्रणालीत ₹50,000 होते.
निवृत्तिवेतनधारकांना स्टँडर्ड डिडक्शन मिळते का?
हो, पूर्वीच्या नियोक्त्याकडून मिळणाऱ्या निवृत्तिवेतनावर. कौटुंबिक निवृत्तिवेतनावर ते मिळत नाही, मात्र त्यावर नव्या प्रणालीत ₹25,000 पर्यंत स्वतंत्र वजावट आहे.
यासाठी कोणता पुरावा द्यावा लागतो का?
नाही. ही ठरावीक रक्कम असून त्यासाठी कोणतेही बिल, गुंतवणूक किंवा पुरावा लागत नाही.
₹12.75 लाखांचा पगार खरोखर करमुक्त आहे का?
नव्या प्रणालीत हो, जर इतर कोणतेही उत्पन्न किंवा विशेष दरांनी करपात्र उत्पन्न नसेल तर. ₹75,000 च्या स्टँडर्ड डिडक्शननंतर करपात्र उत्पन्न ₹12 लाख राहते आणि त्यावरील संपूर्ण कर सवलतीत बसतो.
संबंधित लेख: मराठीतील सर्व लेख, आणि Old vs New Tax Regime FY 2026-27 (इंग्रजी).
अस्वीकरण: गणना केवळ पगाराचे उत्पन्न असलेल्या निवासी व्यक्तीसाठी उदाहरणादाखल असून त्यात अधिभार (सरचार्ज), विशेष दरांचे उत्पन्न आणि इतर सवलती विचारात घेतलेल्या नाहीत. हा लेख नोव्हेंबर 2026 पर्यंत उपलब्ध आयकर कायदा 2025 च्या सार्वजनिक नियमांवर आधारित आहे, जे बदलू शकतात. ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कर सल्ला नाही. विवरणपत्र भरण्यापूर्वी सनदी लेखापालाचा (CA) सल्ला घ्या. या लेखावर अवलंबून राहिल्याने होणाऱ्या कोणत्याही नुकसानीसाठी Mungekar Wealth जबाबदार नाही.
